Makale Çift Yarık Deneyi'ndeki Bilgi Nedir?

[Tolga Hancı]

Çift yarık deneyindeki, gözlemci efekti'nin yanlış yorumlanmasının arkasındaki sebep: Kuantum'daki bilgi'nin tanımı ile alakalıdır. Çünkü, günlük kullanımdaki "bilgi" ile karıştırılıyor. Bu yanılsama, bazılarının eletkronun (veya fotunun) bilinçli olduğuna inanmalarına neden oldu.​

Bu doğru değil!

Buradaki "bilgi" ifadeleri arasındaki ayrışmayı iyice anlarsanız, süperpozisyon ve dolanıklığın doğru tanımını da anlamış olacaksınız.

1. Kuantum'da “Bilgi” nedir?​

Kuantum mekaniğinde bilgi, günlük dildeki “bilgi” değildir. Ne anlam, ne yorum, ne farkındalık içerir. Kuantundaki bilgi, bir fiziksel sistemin durumu hakkında, başka bir fiziksel sistemde ayırt edilebilir bir korelasyon oluşmasıdır.

Yani:

• Bir sistem (elektron, foton)
• Başka bir sistemle (dedektör, atom, alan, çevre)
• iz bırakacak şekilde etkileşirse

bilgi oluşmuştur.

Bu iz:

• Ölçülmüş olsun ya da olmasın
• İnsan tarafından okunabilir olsun ya da olmasın
• Kaydedilmiş olsun ya da olmasın

Önemi yok! Erişilebilir olması yeterlidir.

2. Günlük dildeki "Bilgi" (information) ne demek?​

Günlük kullanımda bilgi şudur:

• Anlam taşır
• Bir özneye göredir
• Yorumlanır
• “Bilen biri” varsayar

Örneğin:

“Elektron sağ yarıktan geçti” bilgisi

• bir anlatıdır
• bir dilsel nesnedir
• bilinç gerektirir

Bu, epistemik bilgidir.

3. Fizikte Bilgi: Epistemik değil, Ontik​

Kuantumda bilgi:

• Ontiktir (varlık düzeyindedir)
• Bileni yoktur
• Yorumu yoktur
• Dili yoktur

Örnek:

Bir elektron, yarıkta bulunan tek bir atomla bile etkileşirse:

• O atomun durumu değişir
• Elektron + atom dolanır
• Faz bilgisi paylaşılır

Kimse bakmasa bile:

• Yol bilgisi fiziksel olarak taşınmıştır
• Girişim bitmiştir

Burada “bilgi”:

• Atomun “bilmesi” değildir
• Evrenin “farkında olması” değildir

Yani sadece: Korelasyonun geri döndürülemez olması

4. Neden “Bilgi = Fiziksel Etkileşim” deniyor?​

Çünkü kuantum mekaniğinde:

• Ölçüm = özel bir etkileşim türü değildir
• Ölçüm = sıradan etkileşimin bilgi taşıyan hali

Yani:

• Her ölçüm etkileşimdir
• Ama her etkileşim ölçüm değildir

Ne zaman ölçüm olur?

Etkileşim sonucu, alternatif kuantum durumları arasında ayırt edilebilir iz kalırsa!

Bu iz:

• Dedektörde
• Çevrede
• Alanlarda
• Termal gürültüde

olabilir.

İnsan yok. Göz yok. Bilinç yok.

5. Günlük Bilgi ile Fiziksel Bilgi'nin Farkı​

Özellik​	Günlük Bilgi​	Kuantum Bilgisi​
Bilinç gerekir mi?	Evet	Hayır
Anlam taşır mı?	Evet	Hayır
Dil ile ifade edilir mi?	Evet	Hayır
Fiziksel karşılığı şart mı	Hayır	Evet
Ölçümle eş mi?	Genelde evet	Evet
Geri alınabilir mi?	Evet	Çoğu zaman hayır

6. Neden bu karışıklık bitmiyor?​

Çünkü insan zihni:

• Semantik bilgi ile
• Fiziksel korelasyonu

aynı kelimeyle (“bilgi”) ifade ediyor.

Bu bir dil kazası.

Bunu fırsata çevirenler:

• “Evren seni gözlüyor”
• “Bilinç çökertiyor”
• “Gerçekliği yaratıyorsun”

Bunların hiçbiri kuantum mekaniğinden çıkmaz.

7. Dekoherans bağlamında kritik cümle​

Dalga fonksiyonunun “çökmesi”, bir bilincin eylemi değil; bilginin fiziksel olarak çevreye dağılmasıdır.

Bu dağılım:

• Geri toplanamıyorsa
• Pratikte çökme yaşanmıştır

Hepsi bu.

8. Psikanalitik bağ (neden “bilgi”yi özneye bağlamak istiyoruz?)​

İnsan, kontrol duygusunu korumak ister, “Ben gözlemlemesem gerçek değil” fikri..

Bu narsistik bir yanılsamadır. Kuantum bunu onaylamaz, tam tersine: Evren, senden tamamen bağımsızdır.