Bu makalede Benjamin Libet'in ünlü "bilinçdışı beyin aktivitesi" ile ilgili deneyinin güncel yorumunu paylaşacağız. Genel spiritüel kanı, Libet Deneyi'nin Özgür İrade 'nin bir yanılsama olduğunu ispat etttiği yönündedir. Bu deneydeki düzenek vasıtası ile, kaydedilen bilinçdışı beyin aktivitesinin mistik, gizemli bir şeyi işaret ettiği konuşuldu. Peki gerçekten öyle mi?
Modern Yorumlar:
Libet deneyi, deneyin yapıldığı dönemdeki kavram ve metodoloji kriterleriyle değerlendirildiğinde, günümüz şartlarında "bilinçdışı"nı temsil ettiği iddiası şüphelidir. Yani, beyinde karar anından önce bir aktivite görülmesi, "kararların bilinçdışı olarak verildiğinin" kanıtı değildir.
Birinci sebep: Karar anının ne olduğu ve nasıl belirlendiği konusunda sapmalar ve yanlışlar olabilir.
İkinci sebep: Deneyde kullanılan cihazlar, bilinçli aktivite ile bilinçsiz aktivite arasındaki farkı algılayabilen ileri teknolojiye sahip değildir.
Üçüncü sebep: Bulgular, tam olarak hedeflenen bilgileri temsil etmeyebilir.
Dördüncü sebep: "Readiness Potential (RP)" olarak adlandırılan sürecin, bazı durumlarda kararın verildiği anı değil, sistemin hareket üretmeye hazır hale gelmesi, beklenti veya eşik dinamikleri gibi daha genel süreçleri yansıtabilme ihtimali vardır.
Günümüzde hâlâ bilinçli olma, komada olma, rüyada olma, psikodelik/halüsinasyon görüyor olma gibi farklı bilinç durumlarının beyinde nasıl işlendiğiyle ilgili çalışmalar devam etmektedir.
Buradan elde edilecek bilgilerin ise bilinçle ilgili hangi duruma ait olduğu, beyinden mi yoksa başka bir kaynaktan mı geldiği gibi belirsizlikler tam olarak çözülememiştir.
Bazen, ölçtüğünüzü sandığınız şey aslında başka bir şeyi ölçüyor olabilir. Ön tanımlı kavramlar her zaman biyolojik süreçleri temsil etmeyebilir ve nihayetinde olay tam olarak açıklanamayabilir.
Bildiğiniz gibi, David Chalmers gibi bilinç üzerinde 30 yıldır çalışan kişiler bile, bilincin tam olarak ne olduğu, nerede olduğu, formu, yapısı veya evrimsel olarak bir üretim olup olmadığı konusunda %100 kesin bilgiye sahip değildir.
Dolayısıyla, Libet deneyi, bilinç dışında bir üst benliği veya gizemli bilinçdışı herhangi bir faktörü, başka bir boyuttan gelen bir talimatı veya bir simülasyonu işaret etmez.
Açıkçası bu mistik hikayeleştirme çabaları, anlaşılır bir şekilde insanın zihindeki boşlukları doldurma ve belirsizliği yok etme çabası gibi görünüyor. Fakat malesef, bunu sağlamak için içi boş kavramlar üretiyorlar.
İsterseniz buna şöyle bir örnek verelim. Bazı bilim karşıtları, evrimi çöp etmek için “ara formlar” diye bir kavram ortaya attılar. Sözde ara formlar olmadığı için evrim geçersizmiş, yokmuş imajı oluşturmaya çalışılıyor.
İşte bu ön tanımlı içi boş kavramlar, sözde gerçeklik kriteri yerine geçiyor. Bunlar bilinçsiz, kulaktan dolma şeyler olabileceği gibi, bazı cemaatlerin bilinçli sabotaj girişimleri de olabiliyor. Bilimsel olarak bir değeri yok.
Yanlışlanamayan, test edilemez bilginin (bilgi görünümünde ama inanç aslında) potansiyel tehlikesini görebiliyor musunuz?
Bilgi ile inanç karıştırılıyor. Buna dikkat edelim. Bazılarımız bunun farkında olmayabilir. İnançlar pek tabi nihayetinde mutlu insan profilini tamamlıyor. Ancak bunların bilgi değil, bir dilek mahiyetinde, inanç olduğunun farkında olunması gerekir. Fantatik inanç yobazlık demektir. Bunun farkındalığını kazanmak için bilimden başka güvenecek bir sistemimiz yoktur.
Modern Yorumlar:
Libet deneyi, deneyin yapıldığı dönemdeki kavram ve metodoloji kriterleriyle değerlendirildiğinde, günümüz şartlarında "bilinçdışı"nı temsil ettiği iddiası şüphelidir. Yani, beyinde karar anından önce bir aktivite görülmesi, "kararların bilinçdışı olarak verildiğinin" kanıtı değildir.
Birinci sebep: Karar anının ne olduğu ve nasıl belirlendiği konusunda sapmalar ve yanlışlar olabilir.
İkinci sebep: Deneyde kullanılan cihazlar, bilinçli aktivite ile bilinçsiz aktivite arasındaki farkı algılayabilen ileri teknolojiye sahip değildir.
Üçüncü sebep: Bulgular, tam olarak hedeflenen bilgileri temsil etmeyebilir.
Dördüncü sebep: "Readiness Potential (RP)" olarak adlandırılan sürecin, bazı durumlarda kararın verildiği anı değil, sistemin hareket üretmeye hazır hale gelmesi, beklenti veya eşik dinamikleri gibi daha genel süreçleri yansıtabilme ihtimali vardır.
Günümüzde hâlâ bilinçli olma, komada olma, rüyada olma, psikodelik/halüsinasyon görüyor olma gibi farklı bilinç durumlarının beyinde nasıl işlendiğiyle ilgili çalışmalar devam etmektedir.
Buradan elde edilecek bilgilerin ise bilinçle ilgili hangi duruma ait olduğu, beyinden mi yoksa başka bir kaynaktan mı geldiği gibi belirsizlikler tam olarak çözülememiştir.
Bazen, ölçtüğünüzü sandığınız şey aslında başka bir şeyi ölçüyor olabilir. Ön tanımlı kavramlar her zaman biyolojik süreçleri temsil etmeyebilir ve nihayetinde olay tam olarak açıklanamayabilir.
Bildiğiniz gibi, David Chalmers gibi bilinç üzerinde 30 yıldır çalışan kişiler bile, bilincin tam olarak ne olduğu, nerede olduğu, formu, yapısı veya evrimsel olarak bir üretim olup olmadığı konusunda %100 kesin bilgiye sahip değildir.
Dolayısıyla, Libet deneyi, bilinç dışında bir üst benliği veya gizemli bilinçdışı herhangi bir faktörü, başka bir boyuttan gelen bir talimatı veya bir simülasyonu işaret etmez.
Şahsi Yorumum:
Açıkçası bu mistik hikayeleştirme çabaları, anlaşılır bir şekilde insanın zihindeki boşlukları doldurma ve belirsizliği yok etme çabası gibi görünüyor. Fakat malesef, bunu sağlamak için içi boş kavramlar üretiyorlar.
İsterseniz buna şöyle bir örnek verelim. Bazı bilim karşıtları, evrimi çöp etmek için “ara formlar” diye bir kavram ortaya attılar. Sözde ara formlar olmadığı için evrim geçersizmiş, yokmuş imajı oluşturmaya çalışılıyor.
İşte bu ön tanımlı içi boş kavramlar, sözde gerçeklik kriteri yerine geçiyor. Bunlar bilinçsiz, kulaktan dolma şeyler olabileceği gibi, bazı cemaatlerin bilinçli sabotaj girişimleri de olabiliyor. Bilimsel olarak bir değeri yok.
Yanlışlanamayan, test edilemez bilginin (bilgi görünümünde ama inanç aslında) potansiyel tehlikesini görebiliyor musunuz?
Bilgi ile inanç karıştırılıyor. Buna dikkat edelim. Bazılarımız bunun farkında olmayabilir. İnançlar pek tabi nihayetinde mutlu insan profilini tamamlıyor. Ancak bunların bilgi değil, bir dilek mahiyetinde, inanç olduğunun farkında olunması gerekir. Fantatik inanç yobazlık demektir. Bunun farkındalığını kazanmak için bilimden başka güvenecek bir sistemimiz yoktur.